توسعه صنعتی و چیدن زغال اخته ها ارسباران را تخریب کرد

رخ زرد جنگل های ایران

سرمایه، حسین صرافی: جنگل ارسباران، جزء ذخیره گاه های بین المللی کره زمین، حال و روز خوشی ندارد و به دلیل آماده سازی زمین های احداث مجتمع فرآوری مس از معدن «سامگون» در حال تخریب است.فعالیت چندین ساله معدن کاران مس در ارسباران در حالی انجام می شود که زمزمه هایی برای شروع فعالیت مجتمع تولید فرآورده های مس در منطقه به گوش می رسد که به عقیده کارشناسان به سادگی می تواند محیط طبیعی، جنگل ها و منابع آبی را آلوده و سبب بروز فاجعه ای تازه در منطقه زیبای ارسباران شود.

این در حالی است که دکتر شمس الدین شریعت پناه، قائم مقام سازمان جنگل ها و مراتع کشور در گفت و گو با «مهر» می گوید: «جنگل های ارسباران به دلیل داشتن 785 گونه گیاهی و 170 گونه درختی، شامل 42 تیپ مرتعی و 143 واحد جنگلی، در زمره یکی از مناطق با ارزش ژنتیکی جهان شناخته شده است.»
کارشناسان معتقدند اگر روند تخریب جنگل ها در ایران با سرعت فعلی پیش رود علاوه بر فرسایش وسیع خاک، از بین رفتن سفره های آب زیر زمینی و گونه های گیاهی و جانوری و تاثیرات روانی و اقتصادی در 100 سال آینده، خاک کشاورزی و جنگل نیز در کشور وجود نخواهد داشت.
فرسایش خاک
ایران کشوری گرم و خشک است. در این منطقه جغرافیایی به دلیل وجود دشت های وسیع گرم و بی آب و علف، خاک حاصلخیز ارزشمند است. اما در ایران به دلیل مدیریت غلط و سوء تدبیر هر ساله به دلیل تخریب جنگل ها میلیون ها هکتار خاک در اثر فرسایش از بین می رود.
دکتر مجید مخدوم استاد دانشگاه محیط زیست دانشگاه تهران به «سرمایه» می گوید: «سازمان جنگل ها و مراتع کشور، یکی از معاونت های سازمان محیط زیست است. به این دلیل نمی تواند مستقل عمل کرده و از جنگل ها به درستی استفاده کند.»
او با اشاره به روند خطرناک فرسایش خاک می افزاید: «سالانه سه میلیون تن خاک حاصلخیز در کشور از بین می رود.»
این متخصص محیط زیست با اشاره به سد سفید رود می گوید: «به دلیل از بین رفتن پوشش جنگلی دامنه های اطراف سد، با هر بارندگی هزاران متر خاک با آب وارد سد می شود. این اتفاق سبب می شود وزارت نیرو در دوره های سه ساله میلیون ها تومان صرف لایروبی سد کند.»
اما علی خاتمی کارشناس محیط زیست وزارت جهادکشاورزی معتقد است: «تخریب جنگل ها سبب از بین رفتن پوشش گیاهی، خاک و ایجاد سیل می شود.»
او در گفت وگو با «سرمایه» می افزاید: «تنها چند سانتیمتر از لایه نخستین خاک که مواد آلی و بیولوژیک را همراه دارد به این دلیل از بین می رود و شرایط برای بیابان زایی فراهم می شود.»
محمود درویش عضو هیات علمی موسسه مطالعات جنگل و مراتع کشور می گوید: «براساس آمار رسمی نرخ سالانه فرسایش خاک کشور دو میلیارد تن خاک است. اگر این آمار را بپذیریم 7/7 درصد شست و شوی خاک جهان در ایران انجام می شود و بر حسب مساحت کشور که یک درصد خشکی های جهان را در برگرفته شش برابر جهان فرسایش داریم.»
عضو هیات علمی موسسه مطالعات جنگل و مراتع کشور می افزاید: «در بخش فرسایش بادی هم 20 میلیون مترمکعب از زمین های کشور که معادل 8/1 درصد خشکی های جهان است در معرض فرسایش بادی قرار دارد.»
درویش به «سرمایه» می گوید: «یکی از دلایل افزایش فرسایش خاک در ایران عدم تعادل دام و ظرفیت مراتع کشور است و باید در اسرع وقت جمعیت دام را که سه برابر مراتع است کاهش داد.»
سفره های آب زیرزمینی
اولین تاثیر مثبت جنگل ها جلوگیری از فرسایش خاک است.
علی خاتمی کارشناس محیط زیست وزارت جهاد کشاورزی به «سرمایه» می گوید: «با تثبیت خاک، باران های فصلی و... قابلیت جذب آهسته به خاک را یافته و آرام آرام به سفره های آب زیرزمینی وارد می شوند. از این رو جنگل ها را می توان به عنوان عاملی مهم در حفظ سفره های زیرزمینی تلقی کرد. اما با از میان رفتن جنگل ها، آب یا قطرات باران بر سطح زمین جاری می شوند و سبب سیلی مانند سیل استان گلستان می شوند.»
محمود درویش عضو هیات علمی موسسه مطالعات جنگل و مراتع کشور می گوید: «در عرصه 165 میلیون هکتاری کشور 400 میلیارد مترمکعب آب وجود دارد. در این صورت کشور توانایی برداشت 130 میلیارد هکتار را دارد و
70 میلیارد مترمکعب هم به سفره های زیرزمینی هدایت می شود.» او می افزاید: «بر اساس آمار های مرکز مطالعات آب وزارت نیرو تراز سالانه کشور شش تا هشت میلیارد مترمکعب منفی است. این آمار نشان از مدیریت غلط حوزه محیط زیست و آب در کشور دارد.» این متخصص مراتع می گوید: «در سال 1384 یکی از مراکز تخصصی آب در آلمان با استفاده از عکس های ماهواره ای نشان داد که در دشت های ورامین، شهریار، کبوترآهنگ و... 15 متر کاهش آب های زیرزمینی و نیم متر نشست زمین داشته ایم.»
درویش می افزاید: «این میزان نشست تنها در چین و کالیفرنیا وجود دارد که نشان می دهد ایرانیان به اندازه 1000 سال آب برداشت کرده اند که سبب افزایش بیابان زایی در کشور شده است.»
گونه های گیاهی و جانوری
همان طور که گفته شد، افزایش تخریب جنگل ها و فرسایش خاک سبب از میان رفتن پوشش گیاهی و جانوری می شود.
محمود درویش می گوید: «آمار ها نشان می دهد در طول 60 سال گذشته نیمی از پوشش گیاهی کشور را به خصوص در منطقه زاگرس از دست داده ایم.»
او می افزاید: «در پنج سال گذشته جمعیت یوز های کشور به 50 قلاده رسیده است. این موضوع نشان می دهد این جانوران جایگاهی برای زندگی ندارند و به همین دلیل به سرعت از بین می روند.»
این متخصص مراتع با اشاره به آمار سازمان ملل متحد می گوید: «سازمان IUCN (نهاد متولی حفظ گونه های گیاهی سازمان ملل متحد) از 1728 گونه گیاهی در ایران 1000 گونه را در لیست سرخ- در حال انقراض- قرار داده است که نشان از ناپایداری وحشتناک محیط زیست ایران دارد.»
علی خاتمی کارشناس محیط زیست وزارت جهاد کشاورزی هم می گوید: «زمانی که آب باران خاک را می شورد، زمین دیگر توانایی پرورش گیاهان را از دست می دهد. این به مفهوم از میان رفتن منابع غذایی برای مصرف کنندگان از جمله آهو، بز، کل و دیگر کاربران از جمله دامداران و... است.»
تاثیر اقتصادی
منابع طبیعی بستر تولید هستند و با تخریب آنها تولید از میان می رود و فقر جایگزین می شود.
محمود درویش می گوید: «در زاگرس در غرب کشور، فقر وحشتناک است.
به همین دلیل مردم برای گرم کردن خانه و پخت و پز درختان را قطع می کنند.»
او می افزاید: «وقتی در شهرستان لردگان هر کیلو زغال 40 هزار تومان قیمت دارد، طبیعی است که خانواده های فقیر روستایی به سرعت درختان را قطع و به زغال تبدیل می کنند تا پول بیشتری به دست بیاورند.»
این کارشناس مراتع با اشاره به تاثیر روانی آسیب های زیست محیطی می گوید: «به نظرم تاثیر مخرب تخریب جنگل ها، مراتع، گونه های جانوری، گیاهی و آب های زیرزمینی بر روان جامعه غیرقابل محاسبه است.»
درویش با اشاره به خشک شدن زاینده رود می افزاید: «کارشناسان بهداشت روانی در اصفهان میزان افسردگی و ابتلا به سرطان بعد از خشکسالی زاینده رود را چند برابر ارزیابی کرده اند که به خودی خود بر اقتصاد و تولید اثر سوء می گذارد.»
مجید مخدوم استاد دانشگاه محیط زیست تهران هم فقر را یکی از دلایل ویرانی جنگل ها می داند و معتقد است: «تخریب جنگل ارسباران از سال ها پیش آغاز شده است. تعجب آور است که بگویم این تخریب در ابتدا نه به وسیله صنعت بلکه به دلیل برداشت غیر اصولی محصول زغال اخته، شکستن شاخه ها و خشک شدن درختان این منطقه ایجاد شده است.»