وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی:

«اپرای عاشورا»یک تئاتر فاخر مذهبی و ملی است

سرمایه: اپرای «عاشورا» آخرین نمایش بهروز غریب پور برگرفته از نسخ تعزیه و به شیوه عروسکی نخی و سایه و با تلفیق هنر نمایشی اپرا از 22 دی ماه در تالار فردوسی تهران روی صحنه است.غریب پور در نظر داشت در سال 78 نمایش سایه ای عاشورا را اجرا کند که موقعیت آن فراهم نشد تا اینکه سرانجام از یک سال و نیم پیش این طرح در مرحله اجرا قرار گرفت و بهروز غریب پور با داشتن یک متن تنظیم شده و برگرفته از نسخ مختلف در رابطه با واقعه عاشورا، متن نهایی خود را استخراج کرد. ضمن آنکه تمام خرافه ها و وقایع نامستند و نامستدل نیز در این متن نهایی پالایش شده است.

 این نمایش روایتی از زبان محتشم کاشانی، شاعر ایرانی است و «غریب پور» در تولید آن تلاش کرده است تا یک تعزیه منسجم از لحاظ افکار و محتوا و به دور از خطاها و تحریفات احتمالی برای رفتن روی صحنه آماده کند. این اپرا در شش صحنه اجرا می شود که در جابه جایی های میان صحنه ها وقفه ای وجود ندارد و عمده ترین صحنه آن، صحنه کربلاست. همچنین صحنه هایی مربوط به بارگاه یزید، بارگاه ابن زیاد، خانه شمر، خانه محتشم کاشانی و صحنه های تلفیقی اجرا می شود. در این اپرا، 12 خواننده ایرانی در نقش شخصیت های اصلی داستان خواهند خواند که نقش های اولیا در دستگاه های ایرانی و نقش اشقیا نیز در «رسیناتیو» یا همان اصطلاح
«اشتلم خوانی» است.
جمعه شب وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی از اپرای عاشورا دیدن کرد و آن را یک اثر فاخر مذهبی و ملی دانست. «بهروز غریب پور» نیز که در این دیدار او را همراهی می کرد در پایان از وزیر ارشاد خواست حسین شریعتمداری مدیر مسوول روزنامه کیهان را به دیدن این نمایش دعوت کند که در پاسخ به او وزیر ارشاد گفت: «اگر او را ببینم حتماً این خواسته را از جانب شما و خودم عنوان و او را به دیدن نمایش دعوت می کنم.»
«بهروز غریب پور» پس از تجربه اجرای دو اپرای عروسکی «رستم و سهراب» و «مکبث» برای اجرای این اپرا به راه حل های تازه ای فکر کرده است: «ما موظف به رعایت محدودیت های شرعی در این رابطه بودیم. تمام کوشش خود را معطوف به این داشتیم که محدودیت های موجود لطمه ای به این اثر وارد نکند بنابراین به راه حل های تازه ای اندیشیدیم. عروسک های این اپرا به دو بخش عروسک های اولیا و عروسک های اشقیا تقسیم می شود که در مورد عروسک های اشقیا از روش متداول استفاده شد اما در مورد عروسک های اولیا به دو راه حل رسیدیم که یکی استفاده از نور ماورای بنفش و دیگری وجود سرهای نورانی بود که تلفیق این دو باعث شد عروسک های جدیدی ساخته شود.»
البته طبیعی است که پیدا کردن موادی که جوابگوی این راه حل باشد کار آسانی نبود اما اعضای کارگاه عروسکی«آران» موفق به دستیابی به این مواد شدند. نکته قابل توجه دیگر این بود که عروسک های این اثر نمایشی باید در صحنه جنگ مورد استفاده قرار می گرفتند چراکه واقعه کربلا عمدتاً در صحنه جنگ و صحرای کربلا می گذرد و متناسب با فکر عروسک ها باید برای صحنه نمایش نیز راه حل مناسبی در نظر گرفته می شد.
بهزاد عبدی که تحصیلات خود را در رشته آهنگسازی در اوکراین گذرانده است در یک سال این اپرا را بنا بر توصیه و پیشنهادهای غریب پور با بهره گیری از ردیف ها و دستگاه های موسیقی ایران و حفظ چارچوب های تعزیه آماده و اجرا کرده است که در استودیو «کی یف» اوکراین ضبط شد.البته از مدت ها قبل نام لوریس چکناواریان آهنگساز معروف کشورمان به عنوان اجرا کننده «اپرای عاشورا» ثبت شده بود اما در یک اتفاق تصادفی بهروز غریب پور با «عبدی» آشنا می شود. مرحله تست روی صدای خوانندگان ایرانی آغاز می شود. باز هم چندین چهره جوان و گمنام اما با صداهای ویژه و
تکان دهنده جذب این پروژه می شوند. گروه ارکستر سمفونیک اوکراین نیز اجرای موسیقی آن را برعهده می گیرند. در مرحله بعد صدای خوانندگان با اجرای موسیقی در اوکراین ضبط می شود. «غریب پور» در این زمینه می گوید: «مردم بحق در اجرای «رستم و سهراب» از اشعار فردوسی به لهجه ارمنی اعتراض می کردند و در «مکبث» نیز زبان ایتالیایی می توانست بیشتر اجرای اپرای عروسکی در ایران را تحت الشعاع خود قرار دهد اما امسال تماشاگران با اجرای اپرا با زبان فارسی سلیس و با کلمات کاملاً مفهوم روبه رو خواهند شد. این حرکت در سال های آینده در صورت تداوم، شکل کاملاً ملی و میهنی به خود خواهد گرفت و حتی می توان پیش بینی کرد دیگر نیازی به استفاده از امکانات یک گروه ارکستر خارجی هم نباشد. در گام فعلی نیز تعدادی از استعدادهای جوان وارد عرصه اپرا شده اند که از همان زمان که اپرای «رستم و سهراب» اجرا می شد، عده ای می آمدند و اعلام آمادگی می کردند که اگر قرار است برای کارهای بعدی اپرای فارسی اجرا شود، آماده تست دادن و حضور در گروه خوانندگان هستند. در اجرای فعلی خوانندگان اشقیا و اولیا همگی ایرانی هستند. بنابراین با توجه به اینکه در تعزیه نقش های مثبت و منفی در آوازخوانی از هم تفکیک می شود و این سنت سابقه پنج قرنی دارد در اجرای «اپرای عاشورا» اتفاق تازه ای می افتد که از اپرای اروپایی در نکته ای تازه پیش می افتد و آن این است که نقش ها به شکل ترسیم شده تر و تفکیک پذیرتری در صحنه ارائه می شوند.»
بهروز غریب پور کارگردان برجسته نمایش های عروسکی در ایران معتقد است هنر اپرا هنری است که به صورت بالقوه و سنتی در اختیار ایرانیان بوده است اما امروز در غرب به مرز شکوفایی فوق العاده رسیده است. وی تعزیه را آغازگر شیوه نمایشی اپرا می داند که غربی ها به خصوص ایتالیایی ها که مادر اینگونه نمایش شناخته می شوند آن را توسعه و ارتقا بخشیدند: «آهنگسازان ایتالیایی بر اساس مضامین مختلف اپرا را ارتقا دادند و کشورهایی چون آلمان و روسیه با الهام از شیوه ایتالیایی ها اپراهای ویژه خود را پدید آوردند. به گفته غریب پور اجرای عروسکی عاشورا از یک نظر با تعزیه متفاوت خواهد بود. پیشینیان ما بانکی را پیدا کردند که چگونه دستگاه ها و مقام های ایرانی را حفظ کنند و از مرز زمان بگذرند. بهترین راه حل وارد کردن این نغمه ها و ملودی ها در دل نمایش های تعزیه است.» این نمایش که تا آخر اسفند ماه روی صحنه است با استقبال بسیاری از سوی مخاطبان روبه رو شده است. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی که پس از اجرای نمایش با عوامل پشت صحنه نمایش دیدار کرد این اثر را یکی از آثار فاخر در حوزه تئاتر مذهبی دانست. او البته همچنین وعده داد باید شرایط اجرای این نمایش در شهرستان ها و در قالب یک تور بین المللی دیده شود: «خوشبختانه رویکردی که در تئاتر آغاز شده است، موجب شده تا دایره مخاطبان این هنر گسترده تر شود و این موضوع حتی در حوزه هنرهای تجسمی هم اثر گذار بوده است و این اپرا می تواند مخاطبان بیشتری را جذب خود کند.»
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز با ابراز خرسندی از اجرای این نمایش حتی در ایام سوگواری اربعین به این نکته اشاره کرد که: «جامعه تعطیلی بردار نیست و باید متناسب با روزهای گوناگون برنامه های مختلفی را داشته باشیم. باعث خرسندی است که با اجرای این نمایش روز اربعین هم تئاتر ما برنامه دارد، به خصوص آنکه عروسک های این نمایش بسیار فاخر است. فضای خیال انگیز کار عروسکی به خوبی از عهده تصویر کردن شخصیت های ستوده مذهبی و حادثه بزرگ عاشورا برمی آید. علاوه بر آن صداها بسیار روان است و به خوبی هم بر شخصیت ها می نشیند.»
صفار هرندی یکی از امتیازات این نمایش را در قیاس با اپرای «رستم و سهراب» این دانست که اگر تماشاگر سابقه ذهنی در مورد رویداد ها نداشته باشد، نمایش برایش کاملاً قابل درک و فهم است.
همچنین علی نصیریان دیگر مهمان ویژه این نمایش مطرح کردن واقعه عاشورا به این روش و با این نگاه را بسیار بدیع و مدرن قلمداد کرد و آن را نمونه موفقی از تئاتر ملی دانست: «این اثر هم در زمینه مذهبی و هم حماسی بسیار درخشان است و از همین حالا به آقای غریب پور پیشنهاد می دهم که نمایش «رستم و اسفندیار» را به عنوان پروژه بعدی خود در دستور کار قرار دهد. حماسه را نمی توان از طریق اجرای تئاتر زنده باور کرد اما با عروسک بسیار باور پذیر است و این اثر یکی از آثار بسیار ارزشمند نمایش ملی ایرانی است.»