از 22 دی ماه اپرای عروسکی عاشورا به کارگردانی بهروز غریب پور اجرا می شود
سرمایه: از 22 دی ماه قرار است اپرای عروسکی «عاشورا» به کارگردانی «بهروز غریب پور» در تالار فردوسی تهران روی صحنه رود. بهروز غریب پور می خواست در سال 78 نمایش سایه ای عاشورا را اجرا کند که موقعیت فراهم نشد تا اینکه سرانجام از یک سال و نیم پیش این طرح در مرحله اجرا قرار گرفت. «اپرای عاشورا» روایتی از زبان محتشم کاشانی است و هدف آن بوده که در این بهره مندی از نسخ و شیوه تعزیه، از نگاه موزه ای پرهیز شود. بهروز غریب پور می گوید: «در «اپرای عاشورا» عمده ترین صحنه، صحنه کربلاست و صحنه های مربوط به بارگاه یزید، بارگاه ابن زیاد، خانه شمر، خانه محتشم کاشانی و صحنه های تلفیقی نیز اجرا می شود.
در مجموع 6 صحنه در «اپرای عاشورا» وجود دارد و در جابه جایی ها هیچ گونه وقفه ای وجود ندارد و صحنه ها در هم تنیده هستند. در اجرای فعلی، خوانندگان اشقیا و اولیا همگی ایرانی هستند و نقش های اولیا در دستگاه های ایرانی و نقش اشقیا نیز در «رسیناتیو» یا همان اصطلاح «اشتïلïم خوانی» در تعزیه آوازخوانی می کنند.» برای آهنگسازی «اپرای عاشورا» در ابتدا نام لوریس چکناواریان به عنوان اجراکننده ثبت شده بود، اما بهروز غریب پور با آهنگساز تازه کاری روبه رو می شود که با نیت اجرای «اپرای عاشورا» به تحصیل در رشته آهنگسازی در اوکراین پرداخته است. عبدی علاقه شدیدی به مراسم آیینی تعزیه داشته و پس از آنکه متن تعزیه «اپرای عاشورا» را می گیرد، موسیقی آن را بنا بر توصیه و پیشنهادهای غریب پور می نویسد.
بهزاد عبدی طی یک سال این اپرا را آماده اجرا کرد و با بهره گیری از ردیف ها و دستگاه های موسیقی ایران و حفظ چارچوب های تعزیه، یک اپرای نوین مذهبی روی صحنه می رود. در متن اپرا علاوه بر تمام تعزیه های مناطق مختلف ایران مرتبط با واقعه عاشورا که به شکل تلفیقی به یک متن واحد تبدیل شده اند، اشعاری از محتشم کاشانی و ابوطالب نیر تبریزی در سمت و سو دادن به آن نیز استفاده شده است.بهروز غریب پور هم درباره این اتفاق تازه در زمینه اجرای«اپرای عاشورا» معتقد است:«مردم بحق در اجرای«رستم و سهراب» از اشعار فردوسی به لهجه ارمنی اعتراض می کردند و در «مکبث» نیز زبان ایتالیایی می توانست بیشتر اجرای اپرای عروسکی در ایران را تحت الشعاع خود قرار دهد اما امسال تماشاگران با اجرای اپرا با زبان فارسی سلیس و با کلمات کاملاً مفهوم روبه رو خواهند شد. این حرکت در سال های آینده در صورت تداوم، شکل کاملاً ملی و میهنی به خود خواهد گرفت و حتی می توان پیش بینی کرد دیگر نیازی به استفاده از امکانات یک گروه ارکستر خارجی هم نباشد.
در گام فعلی نیز تعدادی از استعدادهای جوان وارد عرصه اپرا شده اند که از همان زمان که اپرای«رستم و سهراب» اجرا می شد، عده ای می آمدند و اعلام آمادگی می کردند که اگر قرار است برای کارهای بعدی اپرای فارسی اجرا شود، آماده تست دادن و حضور در گروه خوانندگان هستند.بنابراین با توجه به اینکه در تعزیه نقش های مثبت و منفی در آوازخوانی از هم تفکیک می شود و این سنت سابقه 5 قرنی دارد، در اجرای«اپرای عاشورا» اتفاق تازه ای می افتد که از اپرای اروپایی در نکته ای تازه پیش می افتد و آن این است که نقش ها به شکل ترسیم شده تر و تفکیک پذیرتری در صحنه ارائه می شوند.»
اپرای عروسکی عاشورا یکی از بخش های اپرای سه گانه ای است که غریب پور اجرا کرده ، «اپرای رستم و سهراب» اثری ملی و «اپرای عروسکی مکبث» نیز اثری بین المللی بوده و اجرای «اپرای عروسکی عاشورا» نیز اثری مذهبی و ایرانی است.
اوالبته برای این تلاش خود دلایل متعددی دارد. او معتقد است ایران از جمله کشورهایی است که شیوه نمایش اپرایی را در قالب تعزیه داشته و آغازگر شیوه نمایشی در این زمینه بوده اما غربی ها به خصوص ایتالیایی ها با توسعه کیفی و ارتقای این گونه نمایشی به عنوان مادر اپرا شناخته شدند: «آهنگسازان ایتالیایی بر اساس مضامین مختلف اپرا را ارتقا دادند و کشورهایی چون آلمان و روسیه با الهام از شیوه ایتالیایی ها اپراهای ویژه خود را پدید آوردند. به طور مثال آلمانی ها چارچوپ شیوه نمایش موسیقایی را بر اساس فلسفه زیباشناسی اجرا کردند. »
این در حالی است که قبل از پیروزی انقلاب چند آهنگساز برجسته همچون پژمان، دهلوی و چکناواریان با کمک گرفتن از موسیقی اپرایی مرسوم در جهان این شیوه نمایشی را بر اساس داستان های ایرانی رواج دادند اما این آهنگسازان بزرگ هرگز به تعزیه در اپرا توجه نکردند، اجرای دو اپرای رستم و سهراب و مکبث ادامه راه پیشینیان محسوب می شود. آنچنان که «غریب پور» می گوید: « در رابطه با تعزیه و چارچوب نمایشی در اپرای عروسکی عاشورا کوشش کردم و همچنین از دو تجربه قبلی بر اساس همان نظری که در خصوص اپرا در تعزیه داشتم، استفاده و اپرای ایرانی با تعزیه را پدید آوردم.»
در موسیقی ما «تعزیه» را به عنوان گنجینه دستگاه ها و مقام ایرانی ارزیابی می کنیم و در این گونه موسیقی و آوازی خوانندگان دوگونه ابراز وجود می کنند، یک شیوه اشتلم خوانی نام دارد و شیوه دیگر مخصوص انبیا و اولیای خداست و در این شیوه ها از مقام های ایرانی استفاده می شود.
غریب پور در اپرای عاشورا از همین مساله استفاده کرده است: «انبیا و پیروان امام حسین(ع) در دستگاه های ایرانی آواز می خوانند و اشقیا به شیوه اشتلم خوانی و اپرای غربی می خوانند. امیدوارم این حرکت در آینده توسعه پیدا کند و ما بتوانیم از داستان ها و مضامین ایرانی استفاده کنیم تا برای شنونده ایرانی دریافت و درک موسیقی و کلام راحت تر باشد.»
بهروز غریب پور البته برای اجرای این نمایش با کمبودها و مشکلاتی نیز روبه روست که از جمله مهم ترین آنها می توان به نبود سالن مناسب برای اجرای نمایش هایی از این دست اشاره کرد. او البته به همت خود تالار فردوسی را برای این موضوع در نظر گرفته است که پیش از آن تنها به عنوان انبار دکور و لباس بود.
«هنگامی که اپرای «رستم و سهراب» را اجرا کردم دو راه بیشتر برای اجرای نمایش نداشتم، یکی تخصیص سالن هایی مانند وحدت برای اجرا که بعد از اجرای نمایش عروسک ها و همه چیز به دست فراموشی سپرده می شود و دیگری هدف توسعه کار بود که یک سالن اختیار کنم با امکانات کم کار انجام دهم. در این امر با کمک مدیریت رودکی و مرکز هنرهای نمایشی شیوه دوم را پذیرفتم و تالار فردوسی را در اختیار ما گذاشتند که هیچ اجرایی جز اجرای جشنواره ای نداشت. هنگامی که شروع به ساختن سالن نمایش کردم، این سالن بدون استفاده بود. برای اولین بار در تاریخ تئاتر ایران یک سالن تخصصی ایجاد شد و در این میان برخی نیز معترض بودند که چرا این سالن تخصصی شده، اما با گذشت زمان و به مرور مشخص شد تالار برای جامعه تئاتری یک غنیمت است. »
البته از مشکلاتی که در این پروژه های بزرگ وجود دارد، نداشتن یک آرشیو برای نگهداری عروسک هاست و آنچه ماحصل یک نمایش است. هر نمایشی که اجرا می شود باید میلیون ها تومان هزینه نمایش شود و بعد از دو ماه اجرای نمایش، تمام عروسک ها، دکور، لباس و هر چیز دیگر نابود می شود، گروه برای نمایش های خود در حال حاضر آرشیوی برای نگهداری از مرکز گرفته و همه وسایل جزئی و کلی را نگهداری کرده و خوشبختانه در فضای محدود این آرشیو عروسک ها مانده اند.
گروه عروسکی «آران » در این سال ها به یکی از تخصصی ترین و بزرگ ترین گروه های نمایش عروسکی در ایران بدل شده است،آنچنان که بهروز غریب پور می گوید: «آقای پیمان مشاور معاون هنری وزیر ارشاد در رم و تورین ایتالیا (محل اجرای اپراهای «مکبث» و «رستم و سهراب») به عینه دیدند زمانی که سازه سیار خودمان را برای اجرا راه انداختیم، آنها اعتراف کردند که نمونه مشابه آن اصلاً در اروپا نیست. ما توانستیم عروسک ها را همراه خود به ایتالیا ببریم و به سهولت و بدون مشکل نمایش مان را اجرا کردیم. همه چیز اجرای ما منحصر به فرد است. در وین و سالزبورگ صحنه ها بسیار کوچک تر و بی امکانا ت تر از صحنه های ماست. تماشاگرانی که دو اجرای گروه وین را در تهران دیدند، متوجه امکانات بهتر گروه آران شده اند. ما در ابتدا ساخت عروسک ها را از همین گروه وین آموختیم، اما امروز در این زمینه مستقل شده ایم و کافی است در چند جشنواره و حضور بین المللی دیگر توانمندی های خود را موکداً نشان دهیم، آن وقت به ما سفارش کار هم خواهند داد و هنرجویانی از دیگر کشورها به گروه ما خواهند پیوست.»
به هر روی از چند روز دیگر این اپرا در تالار فردوسی روی صحنه خواهد رفت و این امیدواری وجود دارد تا به صورت دی وی دی نیز ضبط شده و به بازار عرضه شود. همان اتفاقی که برای دو اپرای قبلی گروه افتاده است.
بهزاد عبدی طی یک سال این اپرا را آماده اجرا کرد و با بهره گیری از ردیف ها و دستگاه های موسیقی ایران و حفظ چارچوب های تعزیه، یک اپرای نوین مذهبی روی صحنه می رود. در متن اپرا علاوه بر تمام تعزیه های مناطق مختلف ایران مرتبط با واقعه عاشورا که به شکل تلفیقی به یک متن واحد تبدیل شده اند، اشعاری از محتشم کاشانی و ابوطالب نیر تبریزی در سمت و سو دادن به آن نیز استفاده شده است.بهروز غریب پور هم درباره این اتفاق تازه در زمینه اجرای«اپرای عاشورا» معتقد است:«مردم بحق در اجرای«رستم و سهراب» از اشعار فردوسی به لهجه ارمنی اعتراض می کردند و در «مکبث» نیز زبان ایتالیایی می توانست بیشتر اجرای اپرای عروسکی در ایران را تحت الشعاع خود قرار دهد اما امسال تماشاگران با اجرای اپرا با زبان فارسی سلیس و با کلمات کاملاً مفهوم روبه رو خواهند شد. این حرکت در سال های آینده در صورت تداوم، شکل کاملاً ملی و میهنی به خود خواهد گرفت و حتی می توان پیش بینی کرد دیگر نیازی به استفاده از امکانات یک گروه ارکستر خارجی هم نباشد.
در گام فعلی نیز تعدادی از استعدادهای جوان وارد عرصه اپرا شده اند که از همان زمان که اپرای«رستم و سهراب» اجرا می شد، عده ای می آمدند و اعلام آمادگی می کردند که اگر قرار است برای کارهای بعدی اپرای فارسی اجرا شود، آماده تست دادن و حضور در گروه خوانندگان هستند.بنابراین با توجه به اینکه در تعزیه نقش های مثبت و منفی در آوازخوانی از هم تفکیک می شود و این سنت سابقه 5 قرنی دارد، در اجرای«اپرای عاشورا» اتفاق تازه ای می افتد که از اپرای اروپایی در نکته ای تازه پیش می افتد و آن این است که نقش ها به شکل ترسیم شده تر و تفکیک پذیرتری در صحنه ارائه می شوند.»
اپرای عروسکی عاشورا یکی از بخش های اپرای سه گانه ای است که غریب پور اجرا کرده ، «اپرای رستم و سهراب» اثری ملی و «اپرای عروسکی مکبث» نیز اثری بین المللی بوده و اجرای «اپرای عروسکی عاشورا» نیز اثری مذهبی و ایرانی است.
اوالبته برای این تلاش خود دلایل متعددی دارد. او معتقد است ایران از جمله کشورهایی است که شیوه نمایش اپرایی را در قالب تعزیه داشته و آغازگر شیوه نمایشی در این زمینه بوده اما غربی ها به خصوص ایتالیایی ها با توسعه کیفی و ارتقای این گونه نمایشی به عنوان مادر اپرا شناخته شدند: «آهنگسازان ایتالیایی بر اساس مضامین مختلف اپرا را ارتقا دادند و کشورهایی چون آلمان و روسیه با الهام از شیوه ایتالیایی ها اپراهای ویژه خود را پدید آوردند. به طور مثال آلمانی ها چارچوپ شیوه نمایش موسیقایی را بر اساس فلسفه زیباشناسی اجرا کردند. »
این در حالی است که قبل از پیروزی انقلاب چند آهنگساز برجسته همچون پژمان، دهلوی و چکناواریان با کمک گرفتن از موسیقی اپرایی مرسوم در جهان این شیوه نمایشی را بر اساس داستان های ایرانی رواج دادند اما این آهنگسازان بزرگ هرگز به تعزیه در اپرا توجه نکردند، اجرای دو اپرای رستم و سهراب و مکبث ادامه راه پیشینیان محسوب می شود. آنچنان که «غریب پور» می گوید: « در رابطه با تعزیه و چارچوب نمایشی در اپرای عروسکی عاشورا کوشش کردم و همچنین از دو تجربه قبلی بر اساس همان نظری که در خصوص اپرا در تعزیه داشتم، استفاده و اپرای ایرانی با تعزیه را پدید آوردم.»
در موسیقی ما «تعزیه» را به عنوان گنجینه دستگاه ها و مقام ایرانی ارزیابی می کنیم و در این گونه موسیقی و آوازی خوانندگان دوگونه ابراز وجود می کنند، یک شیوه اشتلم خوانی نام دارد و شیوه دیگر مخصوص انبیا و اولیای خداست و در این شیوه ها از مقام های ایرانی استفاده می شود.
غریب پور در اپرای عاشورا از همین مساله استفاده کرده است: «انبیا و پیروان امام حسین(ع) در دستگاه های ایرانی آواز می خوانند و اشقیا به شیوه اشتلم خوانی و اپرای غربی می خوانند. امیدوارم این حرکت در آینده توسعه پیدا کند و ما بتوانیم از داستان ها و مضامین ایرانی استفاده کنیم تا برای شنونده ایرانی دریافت و درک موسیقی و کلام راحت تر باشد.»
بهروز غریب پور البته برای اجرای این نمایش با کمبودها و مشکلاتی نیز روبه روست که از جمله مهم ترین آنها می توان به نبود سالن مناسب برای اجرای نمایش هایی از این دست اشاره کرد. او البته به همت خود تالار فردوسی را برای این موضوع در نظر گرفته است که پیش از آن تنها به عنوان انبار دکور و لباس بود.
«هنگامی که اپرای «رستم و سهراب» را اجرا کردم دو راه بیشتر برای اجرای نمایش نداشتم، یکی تخصیص سالن هایی مانند وحدت برای اجرا که بعد از اجرای نمایش عروسک ها و همه چیز به دست فراموشی سپرده می شود و دیگری هدف توسعه کار بود که یک سالن اختیار کنم با امکانات کم کار انجام دهم. در این امر با کمک مدیریت رودکی و مرکز هنرهای نمایشی شیوه دوم را پذیرفتم و تالار فردوسی را در اختیار ما گذاشتند که هیچ اجرایی جز اجرای جشنواره ای نداشت. هنگامی که شروع به ساختن سالن نمایش کردم، این سالن بدون استفاده بود. برای اولین بار در تاریخ تئاتر ایران یک سالن تخصصی ایجاد شد و در این میان برخی نیز معترض بودند که چرا این سالن تخصصی شده، اما با گذشت زمان و به مرور مشخص شد تالار برای جامعه تئاتری یک غنیمت است. »
البته از مشکلاتی که در این پروژه های بزرگ وجود دارد، نداشتن یک آرشیو برای نگهداری عروسک هاست و آنچه ماحصل یک نمایش است. هر نمایشی که اجرا می شود باید میلیون ها تومان هزینه نمایش شود و بعد از دو ماه اجرای نمایش، تمام عروسک ها، دکور، لباس و هر چیز دیگر نابود می شود، گروه برای نمایش های خود در حال حاضر آرشیوی برای نگهداری از مرکز گرفته و همه وسایل جزئی و کلی را نگهداری کرده و خوشبختانه در فضای محدود این آرشیو عروسک ها مانده اند.
گروه عروسکی «آران » در این سال ها به یکی از تخصصی ترین و بزرگ ترین گروه های نمایش عروسکی در ایران بدل شده است،آنچنان که بهروز غریب پور می گوید: «آقای پیمان مشاور معاون هنری وزیر ارشاد در رم و تورین ایتالیا (محل اجرای اپراهای «مکبث» و «رستم و سهراب») به عینه دیدند زمانی که سازه سیار خودمان را برای اجرا راه انداختیم، آنها اعتراف کردند که نمونه مشابه آن اصلاً در اروپا نیست. ما توانستیم عروسک ها را همراه خود به ایتالیا ببریم و به سهولت و بدون مشکل نمایش مان را اجرا کردیم. همه چیز اجرای ما منحصر به فرد است. در وین و سالزبورگ صحنه ها بسیار کوچک تر و بی امکانا ت تر از صحنه های ماست. تماشاگرانی که دو اجرای گروه وین را در تهران دیدند، متوجه امکانات بهتر گروه آران شده اند. ما در ابتدا ساخت عروسک ها را از همین گروه وین آموختیم، اما امروز در این زمینه مستقل شده ایم و کافی است در چند جشنواره و حضور بین المللی دیگر توانمندی های خود را موکداً نشان دهیم، آن وقت به ما سفارش کار هم خواهند داد و هنرجویانی از دیگر کشورها به گروه ما خواهند پیوست.»
به هر روی از چند روز دیگر این اپرا در تالار فردوسی روی صحنه خواهد رفت و این امیدواری وجود دارد تا به صورت دی وی دی نیز ضبط شده و به بازار عرضه شود. همان اتفاقی که برای دو اپرای قبلی گروه افتاده است.
جستجو
عکس خبری
پر بیننده ترین اخبار
جنبش عدالت خواه دانشجویی اعلام کرد
در صورت تصویب مجلس و از سال آینده اجرا می شود
محرم امسال در مقایسه با ماه مشابه سال قبل رخ داد
از 22 دی ماه اپرای عروسکی عاشورا به کارگردانی بهروز غریب پور اجرا می شود