به بهانه سالمرگ چارلی چاپلین

به احترام آن کلاه و عصای جاودانه

حمید جعفری : امروز مصادف است با سالمرگ چارلی چاپلین که همه ارکان تمدن مدرن از جمله تکنولوژی، دموکراسی و عشق را در سینمای خود نمایان کرد. سینما در زبان لاتین از مصدر cine به معنای کودکی، بازیگری و لودگی است که به نوعی می تواند بیان بخشی از هویت ذاتی سینما باشد. این هویت در سینمای چاپلین بروز پیدا کرده است و می توان به عنوان نمونه ای از یک سینمای واقعی و صادق از سینمای او نام برد. به واقع می توان گفت سینما و آثار چاپلین مصادیق مناسبی از فضای مدرنی است که در روند شکل گیری بود. سینما تازه ظهور کرده بود و فعالیت چاپلین مقارن بود با 10 سال بعد از تولد سینما. چاپلین توانست با استفاده از فرم کمدی، عمیق ترین روابط انسانی را با کلام و بی کلام بر پرده سینما نقش ببندد آن چنان که بعد از گذشت سال ها هنوز نسل های بعدی نیز می توانند به فیلم های او با آن سادگی و کلاه و عصای اعجاز انگیزش بخندند. چاپلین با رشد تکنولوژی و به تبع آن دنیای مدرن با ساخت فیلم عصر جدید به مخالفت می پردازد. درست در تصاویری که چاپلین در نقش یک ولگرد در میان چرخ دنده های بزرگ قرار می گیرد. در این فیلم تیغ تیز انتقاد تلخ و گزنده ای که مستتر است به سوی غیر انسانی شدن کارگران و مشکلات بی شمار آنها در عصر صنعتی شدن جوامع، روانه می شود. عصر جدیدی که حرص و طمع عده ای ثروتمند آن را تحت کنترل دارد. در نقاطی از آمریکا به این فیلم لقب «تبلیغات سرخ» دادند. این فیلم با ساختار محکم و پیام اجتماعی نیرومند خود هنوز هم یکی از بهترین فیلم های تاریخ سینما است. نخستین فیلم کاملاً ناطق چاپلین «دیکتاتور بزرگ» بود که در اوضاع نابسامان جهانی در دهه چهل، اثری ضد نازی بود.

چاپلین در 25 دسامبر سال 1977 درگذشت. هنرمندی که آشناترین و مشهور ترین تصویر خیالی از نوع بشر را ارائه داد. تصویر ولگرد کوچولو، نمادی است برای کمدی و حتی خود سینما. چاپلین فرهیختگی و ظرافت به کمدی بخشید و نشان داد که هنر می تواند، همچون دموکراسی و آزادی و مدرنیته در زندگی مردمی متجلی شود.