مثبت و منفی اوباما برای ایران

ارزیابی نتایج پیروزی انتخاباتی اوباما بر مک کین در ارتباط با ایران، بازتاب هایی را در پی آورده است

از جنبه مثبت، شکست نامزد جمهوریخواهان که همانند بوش به کاربرد دیپلماسی زور برای پیشبرد اهداف کاخ سفید تاکید داشت، ابرهای تیره تجاوز نظامی احتمالی را از فراز خاک ایران دور کرد و ساکنان خاورمیانه نیز نفس راحتی کشیدند. درباره نکات منفی باید توجه کرد، اعمال فشار بر ایران، «استراتژی مشترک» اوباما و مک کین بوده است. اما تفاوت آنها در «تاکتیک» است. اوباما در جریان مبارزات انتخاباتی خود، بارها تاکید کرد تاکتیک جمهوریخواهان، کم بها دادن به تاثیرگذاری فشار اقتصادی و محوریت تهدید نظامی علیه ایران است. اوباما در نقد چنین رویکردی معتقد بود از آنجا که تهدید نظامی از مرحله حرف، فراتر نمی رود و تهران نیز به این واقعیت پی برده، آمریکا صرفاً هزینه نمایش جنگ طلبی را می پردازد و ایران بدون دغدغه مشغول پیشبرد اقدامات خود است. رئیس جمهوری کنونی آمریکا، راهکار پیشنهادی خود را به حاشیه راندن تهدید نظامی و افزایش فشار اقتصادی اعلام و ادعا می کرد تاثیرگذاری این تاکتیک به دلیل پاشنه آشیل بودن اقتصاد در ایران به مراتب بیشتر خواهد بود. از سوی دیگر، باید یادآور شد سیاست تهاجمی بوش علیه ایران به دلیل مخدوش شدن اعتبار و مشروعیت دیپلماسی آمریکا نزد جهانیان، همراهی همدلانه چندانی میان راهبران کشورهای دیگر نمی یافت و دامنه همکاری های ایجاد شده بین المللی علیه ایران از مرزهای مشخصی عبور نمی کرد. در واقع، ریشه بخشی از استقبال از اوباما را باید از نارضایتی جهانی نسبت به دیپلماسی تند روانه بوش جست وجو کرد.درمقابل، اوباما در جریان رقابت انتخاباتی، تصویر سیاستمداری منطقی و طرفدار مذاکره برای حل چالش های جهانی به نمایش گذاشت و همین نکته، جهان خسته از جنگ و تنش آفرینی را به خود جذب کرد. اوباما در مقام ریاست جمهوری، قادر است از این ظرفیت مثبت ایجاد شده در اذهان جهانیان به سود دیپلماسی آمریکا استفاده کند. اوباما درباره ایران ضمن اعلام آمادگی احتمالی برای مذاکره مستقیم سعی خواهد کرد تا تهران بر سر میز مذاکره ای نابرابر دعوت شده و مطالباتی که بوش با تهدید نتوانست به آنها دست یابد، در قالب گفت وگویی با نتایجی علیه ایران و به منفعت آمریکا محقق شود. حال اگر ایران حاضر به آغاز مذاکره نشود یا در جریان مذاکره سرسختی نشان دهد به «بن بست کشاندن» مذاکرات از سوی آمریکا متهم خواهد شد، آنگاه اوباما برای تشکیل جبهه پرشمارتری از کشورهای جهان علیه ایران کار نه چندان دشواری در پیش خواهد داشت. در این میان، طیفی از استراتژیست های محوری آمریکا معتقدند تلاش خاتمی اصلاح طلب برای تنش زدایی با کاخ سفید توسط بوش تندرو به بایگانی سپرده شد و هم اکنون نیز با توجه به در پیش بودن انتخابات دهم ریاست جمهوری ایران، اگر رئیس دولت بعدی ایران از معتمدین اردوگاه محافظه کاران و به ویژه شخص احمدی نژاد نباشد و یا رئیس جمهوری اصلاح طلب بر مسند قدرت قرار گیرد، به دلیل سوءظن ساخت قدرت و هدایتگران جناح محافظه کار به وی ممکن است فضا و فرصت مناسب فعلی ایجاد شده در تهران برای تنش زدایی با واشنگتن از دست برود. این استراتژیست های آمریکایی توصیه می کنند باید مساله مذاکره با ایران را تا پیش از انتخابات ریاست جمهوری ایران حل کرد. چنانچه دیدگاه این گروه از استراتژیست ها به سیاست اجرایی آمریکا در قبال ایران تبدیل شود، آنگاه باید منتظر بود، اوباما سیاست مذاکره با تهران را با فشار تبلیغی و عملی زیاد، آغاز و پیگیری کند که در این شرایط، غافلگیر نشدن ایران برای دادن پاسخ سنجیده، از اهمیت مضاعفی برخوردار است.
بنابراین، انتظار می رود سکانداران دیپلماسی ایران با لحاظ کردن تاثیرهای مثبت و منفی پیروزی اوباما، با دوراندیشی سناریوهای کارآمدی در زمینه تحولات جدید، تدوین و اجرایی کنند.