سیدجواد جمالی*: تا به حال به دفعات نحوه شکل گیری بحران مالی در آمریکا واکاوی شده است. در این مقاله سعی بر آن است که به اجمال تحلیلی بر تاثیر این بحران بر اقتصاد و بازار سرمایه ایرانی ارائه شود. با ادامه بحران مالی آمریکا و پیشروی آن به بخش واقعی اقتصاد، بخش صنعت در آمریکا از دو منظر دچار بحران خواهد شد؛ 1-موسسات مالی تسهیلات کمتری به مصرف کنندگان پرداخت می کنند، لذا تقاضای مصرف کنندگان کاهش یافته و بخش تقاضای اقتصاد تضعیف می شود. 2- بخش های تولیدی و صنعتی توانایی کمتری جهت دریافت تسهیلات خواهند داشت لذا نقدینگی آنها تضعیف شده و بخش عرضه اقتصاد تحلیل می رود. در نهایت تولید در اقتصاد آمریکا کاهش می یابد. با کاهش تولید در آمریکا (که یک سوم اقتصاد جهان را در اختیار دارد) درآمد مردم آمریکا کاهش یافته، لذا واردات آمریکا کاهش می یابد. با کاهش واردات آمریکا، تولید کشورهای صادرکننده کالا به آمریکا (چین و ژاپن) کاهش می یابد لذا بحران دامنگیر تمامی کشورها خواهد شد.
با اشاعه بحران در سطح جهان و کاهش تولید جهانی تقاضا برای مواد اولیه و خام در سطح بین المللی کاهش می یابد از این رو به دلیل مازاد مواد اولیه قیمت این محصولات کاهش می یابد. به گفته رئیس اوپک در حال حاضر 5/2 میلیون بشکه مازاد عرضه نفت در سطح جهانی وجود دارد. این امر سبب کاهش درآمد کشورهای صادرکننده مواد اولیه می شود.
کشوری مانند ایران را در نظر می گیریم که عمده درآمد آن حاصل از فروش نفت و مشتقات نفتی است.با کاهش قیمت نفت درآمد کشور نیز کاهش می یابد. به عنوان مثال با 50 دلار کاهش قیمت نفت به طور مستقیم درآمد کشور حدود 45 میلیارد دلار کاهش می یابد(جدا از کاهش نرخ مشتقات صادراتی نفت). به عبارتی با کاهش قیمت نفت از 130 دلار به 80 دلار طی یک سال درآمد کشور به طور مستقیم 45 میلیارد کاهش خواهد داشت.
حال با کاهش درآمد ارزی کشور ورود ماشین آلات و مواد اولیه شرکت های تولیدی با مشکل مواجه می شود. اضافه می کنم حدود 80 درصد واردات ایران مربوط به ماشین آلات صنعتی است. در اثر این مشکل تولیدکنندگان داخلی نمی توانند ماشین آلات مورد نیاز خود را تامین کنند. در نتیجه ماشین آلات مدرن وارد کشور نمی شود. قدرت بنگاه های تولیدی و خدماتی داخل کشور نسبت به همتایان خارجی آنها تحلیل می یابد.
البته یک روش مواجهه با این مشکل، اخذ تسهیلات خارجی است که با توجه به وضعیت سیاسی موجود از یک سو و کاهش قدرت وام دهی موسسات مالی خارجی از سوی دیگر، این راه حل نمی تواند راهگشا باشد.
از سوی دیگر با کاهش منابع ارزی کشور، نرخ ارز افزایش می یابد لذا بهای ماشین آلات و مواد اولیه وارداتی افزایش می یابد. ملاحظه می شود به دو دلیل بهای تمام شده کارخانجات داخلی افزایش می یابد؛ کاهش بهره وری ناشی از استهلاک ماشین آلات و افزایش نرخ ارز. از این رو سود کارخانجات داخلی تنزل می یابد. از آنجایی که در ایران غالباً دولتمردان نسبت به بودجه های عمرانی کم لطف هستند، از این بابت کاهش بودجه های عمرانی محتمل است که نتیجه آن به تعویق افتادن طرح های تولیدی و عدم رشد تولید در کشور خواهد شد. همچنین دولت می تواند از دو طریق کاهش درآمدهای نفتی خود را جبران کند.
1- حذف یارانه ها (نه پرداخت نقدی یارانه ها) که به منزله کاهش هزینه های دولت است. این امر از یک سو سبب کاهش قدرت خرید مصرف کنندگان شده و منجر به کاهش تقاضا در اقتصاد می شود و از سوی دیگر باعث افزایش بهای تمام شده بنگاه هایی خواهد شد که یارانه دریافت می کنند.
2- افزایش مالیات که باعث کاهش قدرت خرید مصرف کننده و افزایش بهای تمام شده بنگاه هایی که مالیات بیشتری پرداخت می کنند، خواهد شد. در مجموع سود بنگاه های تولیدی و خدماتی کاهش می یابد.ملاحظه می شود برخلاف نظر برخی مسوولان و مدیران سازمان بورس بحران جهانی اقتصاد تاثیرات قابل ملاحظه ای بر اقتصاد ایران می گذارد لذا نه تنها برخی شرکت های فعال در بورس به طور مستقیم و در اثر کاهش قیمت جهانی دچار کاهش سودآوری می شوند (تولیدکنندگان روی، مس، محصولات فلزی و پتروشیمی) بلکه در میان مدت غالب بنگاه های تولیدی و خدماتی حاضر در بورس اوراق بهادار نیز با مشکلات عدیده ای مواجه خواهند شد.
*کارشناس بازار سرمایه
کشوری مانند ایران را در نظر می گیریم که عمده درآمد آن حاصل از فروش نفت و مشتقات نفتی است.با کاهش قیمت نفت درآمد کشور نیز کاهش می یابد. به عنوان مثال با 50 دلار کاهش قیمت نفت به طور مستقیم درآمد کشور حدود 45 میلیارد دلار کاهش می یابد(جدا از کاهش نرخ مشتقات صادراتی نفت). به عبارتی با کاهش قیمت نفت از 130 دلار به 80 دلار طی یک سال درآمد کشور به طور مستقیم 45 میلیارد کاهش خواهد داشت.
حال با کاهش درآمد ارزی کشور ورود ماشین آلات و مواد اولیه شرکت های تولیدی با مشکل مواجه می شود. اضافه می کنم حدود 80 درصد واردات ایران مربوط به ماشین آلات صنعتی است. در اثر این مشکل تولیدکنندگان داخلی نمی توانند ماشین آلات مورد نیاز خود را تامین کنند. در نتیجه ماشین آلات مدرن وارد کشور نمی شود. قدرت بنگاه های تولیدی و خدماتی داخل کشور نسبت به همتایان خارجی آنها تحلیل می یابد.
البته یک روش مواجهه با این مشکل، اخذ تسهیلات خارجی است که با توجه به وضعیت سیاسی موجود از یک سو و کاهش قدرت وام دهی موسسات مالی خارجی از سوی دیگر، این راه حل نمی تواند راهگشا باشد.
از سوی دیگر با کاهش منابع ارزی کشور، نرخ ارز افزایش می یابد لذا بهای ماشین آلات و مواد اولیه وارداتی افزایش می یابد. ملاحظه می شود به دو دلیل بهای تمام شده کارخانجات داخلی افزایش می یابد؛ کاهش بهره وری ناشی از استهلاک ماشین آلات و افزایش نرخ ارز. از این رو سود کارخانجات داخلی تنزل می یابد. از آنجایی که در ایران غالباً دولتمردان نسبت به بودجه های عمرانی کم لطف هستند، از این بابت کاهش بودجه های عمرانی محتمل است که نتیجه آن به تعویق افتادن طرح های تولیدی و عدم رشد تولید در کشور خواهد شد. همچنین دولت می تواند از دو طریق کاهش درآمدهای نفتی خود را جبران کند.
1- حذف یارانه ها (نه پرداخت نقدی یارانه ها) که به منزله کاهش هزینه های دولت است. این امر از یک سو سبب کاهش قدرت خرید مصرف کنندگان شده و منجر به کاهش تقاضا در اقتصاد می شود و از سوی دیگر باعث افزایش بهای تمام شده بنگاه هایی خواهد شد که یارانه دریافت می کنند.
2- افزایش مالیات که باعث کاهش قدرت خرید مصرف کننده و افزایش بهای تمام شده بنگاه هایی که مالیات بیشتری پرداخت می کنند، خواهد شد. در مجموع سود بنگاه های تولیدی و خدماتی کاهش می یابد.ملاحظه می شود برخلاف نظر برخی مسوولان و مدیران سازمان بورس بحران جهانی اقتصاد تاثیرات قابل ملاحظه ای بر اقتصاد ایران می گذارد لذا نه تنها برخی شرکت های فعال در بورس به طور مستقیم و در اثر کاهش قیمت جهانی دچار کاهش سودآوری می شوند (تولیدکنندگان روی، مس، محصولات فلزی و پتروشیمی) بلکه در میان مدت غالب بنگاه های تولیدی و خدماتی حاضر در بورس اوراق بهادار نیز با مشکلات عدیده ای مواجه خواهند شد.
*کارشناس بازار سرمایه
جستجو
پر بیننده ترین اخبار
روزهای سرد از راه رسیده اند
هشدار معاون مرکز آمار :
مشتریان جهانی کشورمان به سمت رقبا رفتند
راهکار غیرقانونی برخی بانک ها برای دریافت الکترونیکی قبوض
دعوت نزدیکان میرحسین موسوی برای نامزدی رئیس جمهوری سابق
به اتهام اعلام آمار غیرواقعی ارائه شد
جهرمی پیش خبر داد